گزارشی از شرایط لازم درباره دوستی با دیگران

على(ع) فرمود: «هرگاه وضع شخصى بر شما نامعلوم شد و دين و آيين او را نشناختيد، به دوستانش بنگريد. اگر اهل دين و آيين الهى‌اند، او نيز پيرو آيين خدا است».

تا دوستی را نیازموده‌ایم، نباید به او اعتماد کنیم. بسنده کردن به ظاهر و روی خوش کافی نیست. امام علی(ع) می‌فرماید: «پیش از آزمودن دوست به او اعتماد مکن»

برای آزمودن دوستان مهم‌ترین راه، هفت چیز است:

1ـ آزمایش روحی:

اگر روان و عواطف خویش را به خوبی بشناسیم، از راه احساس درونی می‌توان میزان محبت دیگری را تشخیص داد. در حدیث آمده است: «محبت قلبی برادرت را نسبت به خود، از محبت قلبی خویش نسبت به او بشناس».

2ـ آزمودن به گاه نیاز:

در موقع نیازمندی، می‌توان دوست را شناخت. از لقمان نقل است: «برادرت را مشناس مگر در وقت نیازت به او».

دوست مشمار آن که در نعمت زند          لاف یاری و برادر‌خواندگی

دوست آن دانم که گیرد دست دوست          در پریشان حالی و درماندگی

3ـ آزمودن علاقه دوست به برقراری پیوند نزدیک‌تر:

آیا او دوست دارد که به سخن تو گوش دهد؟ آیا از همنشینی با تو احساس رضایت دارد؟ آیا کارهای خوب تو را میان مردم مطرح می‌کند؟

4ـ آزمودن در سختی‌ها:

دوست خوب کسی است که در گرفتاری‌ها به یاری‌ات بیاید. امام علی(ع) می‌فرماید: «دوست را در هنگام گرفتاری و سختی بیازمای»

5ـ آزمودن به هنگام خشم:

هر انسانی چهره واقعی‌اش را در حال خشم آشکار می‌سازد، از این رو امام صادق(ع) فرمود: «اگر برادرت سه بار بر تو خشمگین شد و سخن ناخوشایندی درباره‌ات نگفت، او را برای خود حفظ کن»

6ـ آزمودن در سفر:

آدمی در سفر، لباس تکلف و ریا را از تن خود بیرون می‌آورد و آن طور رفتار می‌کند که واقعاً می‌اندیشد، از این رو می‌توان دوست را در سفر آزمود. در روایات یکی از روش‌ها، دوست را آزمودن به هنگام مسافرت دانسته‌اند.

7ـ آزمودن به هنگام نداشتن قدرت:

دوستی واقعی، ناشی از سِمَت و مقام نیست و با نبود آنها نیز پابر جاست. امام علی(ع) می‌فرماید: «هنگام زوال قدرت، دوست از دشمن شناخته می‌شود»

ويژگیهاى دوستان خوب:

دوست خوب از نظر روايات كسى است كه ويژگى‏هاى ذيل را دارا باشد:

1 - عقل و خرد: در روايات بر همنشينى با دوستان خردمند تأكيد شده است. امام على عليه‏ا لسلام می ‏فرمايد:

«همنشينى با دوست خردمند، زندگى بخش جان و روح است» اين موضوع به حدى مهم است كه دشمن‏  خردمند بر دوست نادان ترجيح داده شده است.

امام على(ع)  در اين‏باره می ‏فرمايد: «دشمن با خرد براى تو از دوست نادان مطمئن ‏تر است».

دوستى با مردم دانا نكوست                     دشمن دانا به از نادان دوست

دشمن دانا بلندت می ‏كند                             بر زمينت می ‏زند نادان دوست

2 - صلاحيت اخلاقى: دوست خوب كسى است كه از رذايل اخلاقى و شرارت باطنى به دور باشد.

در روايات از دوستى با اشرار و اهل فسق و فجور به شدت منع شده است. امام على (ع) می ‏فرمايد: «همنشينى با تباهکاران مايه تباهى است، همانند باد كه وقتى بر مردار می ‏وزد، با خود بوى بد به‏ همراه دارد».

پيامبر می ‏فرمايد: «شايسته ‏ترين مردم براى بدنامى، كسى است كه با بدنام‌‏ها همنشين باشد»

تا توانى می ‏گريز از يار بد                 يار بد بدتر بود از مار بد

مار بد تنها تو را بر جان زند             يار بد بر جان و هم ايمان زند

3 - پاى بندى به تعهدات: دوست خوب كسى است كه به آداب دوستى متعهد باشد.
امام صادق‏(ع)

می‌فرماید: «دوستى حد و مرزى دارد. هر كس آن‏ها را مراعات كرد، دوست حقيقى است و گرنه نسبت دوستى به او نده. حدود دوستى عبارتند از:

أ )  آن كه نهان و آشكارش براى تو يكسان باشد.

ب) زينت تو را زينت خود و عيب تو را عيب خويش شمارد.

پ- اگر به رياست و ثروت و مقام برسد، رفتارش عوض نشود.

ت) اگر تمكن پيدا كرد، از آن چه دارد، نسبت به تو دريغ نورزد.

ث ) تو را در گرفتاری ‏ها رها نكند و تنها نگذارد».

4 - هم طراز بودن: دوست خوب كسى است كه از جهت مالى و اجتماعى هم طراز انسان باشد. امام باقر(ع) می ‏فرمايد: «هرگاه خواستى با كسى همنشين شوى، با كسى كه مثل تو است، رفيق شو و با كسى كه عهده‌دار تو شود رفاقت نكن كه اين دوستى مايه ذلت و خوارى است».

دوست واقعي:

از نظر روايات  دوست واقعي  كسي است كه به حدود دوستي پاي بند باشد.امام علي (ع) می فرمايد: «دوست واقعي نخواهد بود مگر اينكه دوستش را درسه حالت فراموش نكند : به هنگامی  كه دنيا به او پشت كرده، وقتی  كه غايب است وپس از مرگ.»